Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych

Nierzadko zdarza się, że osoby poszkodowane w różnego rodzaju wypadkach nie zdają sobie sprawy z biegnących terminów przedawnienia i odwlekają w czasie moment zgłoszenia się do ubezpieczyciela z roszczeniami, przypominając sobie o szkodzie dopiero po kilku latach. Nie zawsze udaje się nam wtedy pomóc takim poszkodowanym, bo nawet jeżeli wina osoby trzeciej, a co za tym idzie, odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń nie budzi wątpliwości, to ze względu na upływ terminu przedawnienia właściwego dla danej sprawy, jest ona już właściwie nie do ruszenia. Niezwykle ważnym jest więc, aby w sposób przejrzysty, a zarazem wyczerpujący, ująć tak istotną w praktyce ubezpieczeniowej tematykę, jaką jest przedawnienie roszczeń odszkodowawczych.

Zacząć należy od zdefiniowania samej instytucji przedawnienia – w skrócie można ją opisać jako prawo dłużnika (w tym wypadku zakładu ubezpieczeń) do uchylenia się od spełnienia świadczenia (odszkodowania) z powodu upływu konkretnego, określonego w przepisach prawa terminu. Na możliwość skorzystania z zarzutu przedawnienia nie ma wpływu sama zasadność roszczenia – może ono być bezsporne, a ubezpieczyciel mógł przyjąć odpowiedzialność z tytułu szkody, a mimo to wciąż ma możliwość uchylenia się od jej naprawienia.

Istota przedawnienia zasadza się więc na dwóch kluczowych aspektach – momencie rozpoczęcia jego biegu oraz terminie jego zakończenia, a co za tym idzie – utracie możliwości obrony roszczenia przed sądem. Nie można też zapominać o możliwości przerwania biegu przedawnienia, po którym biegnie ono od nowa – wszystkie te kwestie zostaną szczegółowo omówione poniżej.

Zasada ogólna, dotycząca umów ubezpieczenia została uregulowana w art. 819 § 1 k.c. i stanowi ona, że roszczenia te przedawniają się z upływem lat trzech. Bieg przedawnienia rozpoczyna się tutaj na zasadach ogólnych z kodeksu cywilnego, czyli wraz z momentem, kiedy roszczenie staje się wymagalne. Zasada ta dotyczy między innymi ubezpieczeń mienia (samochodu, mieszkania), zdrowia, czy życia. Wyjątkiem są tu jednak ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (np. OC samochodu), które rządzą się innymi prawami.

Zgodnie bowiem z  art. 819 § 3 k.c., w wypadku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej roszczenie poszkodowanego wobec zakładu ubezpieczeń o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przedawnia się z upływem okresu przewidzianego dla tego roszczenia w przepisach o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym lub niewykonaniem bądź nienależytym wykonaniem zobowiązania. Regulacja ta przenosi nas do art.  4421 k.c., stanowiącego, że roszczenia z czynów niedozwolonych przedawniają się wraz z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Inny termin mamy w wypadku szkód wynikających z przestępstwa (zbrodni lub występku) – wówczas jest to zawsze 20 lat od dnia jego popełnienia. Paragraf trzeci omawianego artykułu wprowadza wyjątek od powyższych zasad, gdyż stanowi, że roszczenie ze szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Ostatnim już wyjątkiem są roszczenia osób małoletnich o naprawienie szkody na osobie, których przedawnienie nie może skończyć się przed upływem lat dwóch od uzyskaniem przez takie osoby pełnoletności.

Osobnym zagadnieniem, które pozostało do omówienia w ramach tej krótkiej analizy, jest przerwanie biegu przedawnienia w sprawach odszkodowawczych. Wziąć pod uwagę musimy tutaj dwie zasady – pierwsza wynika z zasad ogólnych dotyczących przedawnienia w prawie cywilnym i stanowi, że bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (przykładem może być tu wniosek do sądu o zawezwanie do próby ugodowej) a także przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje, oraz przez wszczęcie mediacji. Druga zasada wynika z regulacji szczególnej, zawartej w 819 § 4 k.c i stanowi, że bieg przedawnienia roszczeń o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Rozpoczyna się on na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia. Co istotne, liczy się w tym wypadku tylko data pierwszej decyzji w sprawie, zaś odwołanie się od niej i wydanie, w jej konsekwencji, kolejnej decyzji przez ubezpieczyciela, na bieg przedawnienia już nie wpływa.

Upływ terminu przedawnienia roszczeń jest czynnikiem często ignorowanym przez poszkodowanych i przez to nieświadomie utracić mogą oni możliwość skutecznego dochodzenia swoich roszczeń. Dlatego też warto powierzyć prowadzenie swojej sprawy specjalistom z naszej kancelarii, którzy dopilnują, by całą sprawę przeprowadzić możliwie szybko i z zachowaniem ustawowych terminów oraz nie pozwolą ubezpieczycielowi na zbędną przewłokę postępowania.

Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych